Konstantin Czernienko

Konstantin Ustinowicz Czernienko
Data urodzenia	24 września 1911
Data śmierci	10 marca 1985
6. Sekretarz generalny KPZR
Przynależność polityczna	Komunistyczna Partia ZSRR
Okres urzędowania	od 13 lutego 1984 do 10 marca 1985
Pierwsza Dama	Anna Czernienko
Poprzednik	Jurij Andropow
Następca	Michaił Gorbaczow
11. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR
Okres urzędowania	od 11 kwietnia 1984 do 10 marca 1985
Poprzednik	Wasilij Kuzniecow
Następca	Wasilij Kuzniecow
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Konstantin Ustinowicz Czernienko, ros. Константин Устинович Черненко (ur. 24 września 1911, zm. 10 marca 1985) – radziecki działacz partyjny i państwowy, wieloletni członek naczelnych władz KPZR oraz, przez nieco ponad rok (1984-1985) faktyczny lider i tytularna głowa państwa Związku Radzieckiego. Był najkrócej rządzącym sowieckim liderem (Jurij Andropow i Georgij Malenkow, jego sąsiedzi na dole listy długości sprawowania w tym kraju władzy, rządzili nieco dłużej). Był też najstarszym w momencie obejmowania steru rządów. Czernienko uznawany był za członka partyjnego betonu, czyli breżniewowskiego skrzydła partii, które z niechęcią odnosiło się do wszelkich prób zreformowania ZSRR. Przyjmuje się, że jego niezdolność do sprawowania rządów doprowadziła do postępowania rozkładu państwa i przyspieszyła rozpad ZSRR.

Wczesne lata i kariera

Pochodzący z Syberii Konstantin Czernienko w roku 1931 wstąpił w szeregi Komsomołu. Po krótkiej służbie w wojsku na granicy z Chinami zaczął karierę działacza partyjnego i państwowego. Przez dość długi czas, w porównaniu np. z Andropowem, pracował na prowincji, zanim, w roku 1960, został wezwany do Moskwy i, sześć lat później, promowany przez Breżniewa, którego został protegowanym, na kandydata do Komitetu Centralnego KPZR, którego pełnoprawnym członkiem został w wieku 60 lat (1971). Do Politbiura ostatecznie wszedł w listopadzie 1978.

Niedoszły spadkobierca Breżniewa

Wiele elementów, w tym KGB i znaczna część Armii Czerwonej, była niezadowolona, zwłaszcza z końcowego okresu, rządów Breżniewa. Czernienko, jego bliski współpracownik i protegowany, był początkowo uznawany za pewnego następcę, ale szybko zaczęła się walka o władzę, z której zwycięsko, po ledwie paru dniach, wyszedł Jurij Andropow, przewodniczący KGB, który podjął pierwsze próby reform systemu sowieckiego. Czernienko, który mimo to zachował mocną pozycję w partii, rychło stał się rzecznikiem antyreformistycznego skrzydła.

Na czele

Kiedy w lutym 1984 roku Andropow zmarł, jego z kolei następcą wydawał się Michaił Gorbaczow, jednakże konserwatywne skrzydło, przestraszone wizją kontynuowania reform rozpoczętych przez Andropowa, zjednoczyło siły i wysunęło kandydaturę, jednomyślnie przyjętą (takie to nastroje dominowały wtedy w kierownictwie). Niedługo potem, bo 11 kwietnia, został Przewodniczącym Prezydium Rady Najwyższej. Nowowybrany przywódca był już jednak wówczas nie tylko podeszły wiekiem, ale i poważnie schorowany.

Krótkie rządy Czernienki charakteryzowały się hamowaniem reform (choć paradoksalnie Gorbaczow pozostał jego bliskim współpracownikiem). Czernienko doprowadził do przywrócenia jako członka KPZR Wiaczesława Mołotowa, rozpatrywał także podobne rozwiązanie w odniesieniu do innych żyjących członków "grupy antypartyjnej": Gieorgija Malenkowa i Łazara Kaganowicza. Opowiadał się też m.in. za polityczną rehabilitacją Józefa Stalina, ale nie zdążył już tego przeprowadzić, zmarł bowiem w marcu 1985, po równo 13 miesiącach rządów. Jego następcą został Gorbaczow, który, mimo bliskiej z nim współpracy, był z przekonania reformistą i człowiekiem Andropowa.

Czernienko został pochowany pod murami Kremla w Moskwie. W pogrzebie na Placu Czerwonym brały udział delegacje z całego świata. Przybyli m.in. przywódcy PRL - Wojciech Jaruzelski, NRD - Erich Honecker, Bułgarii - Todor Żiwkow, Czechosłowacji - Gustav Husak, Rumunii - Nicolae Ceausescu, Węgier Janos Kadar, Mongolii - Dżambyn Batmunch, premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher, premier Indii Rajiv Gandhi, wiceprezydent USA George Bush, kanclerz Niemiec Helmut Kohl, prezydent Francji Francois Mitterand, prezydent Malty Agatha Barbara, Pierwsza Dama Filipin Imelda Marcos, prezydent Austrii Rudolf Kirchschläger, przewodniczący Organizacji Wyzwolenia Palestyny Jaser Arafat, prezydent Angoli José Eduardo dos Santos i kilkadziesiąt innych głów państw i szefów rządów.

Odznaczenia i nagrody

• Medal "Sierp i Młot" Bohatera Pracy Socjalistycznej – trzykrotnie (1978, 1981, 1984)
• Order Lenina – czterokrotnie
• Order Czerwonego Sztandaru Pracy – trzykrotnie
• Medal za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
• Nagroda Leninowska
• Order Georgi Dymitrowa (Bułgaria)
• Order Klementa Gottwalda (ČSSR)
• Order Karola Marksa (NRD)

Literatura przedmiotu

• Historia władzy w Związku Radzieckim. 1945-1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ISBN 9788301167219, s. 446-449.

Linki zewnętrzne

• Profil NNDB