Lampa gazowa
Lampa gazowa – lampa, która emituje światło przez spalanie gazu. Efekt świecenia powstaje dzięki znajdującym się w płomieniu, rozżarzonym cząsteczkom węgla, lub żarnikowi w postaci koszulki Auera.
Lampy gazowe były stosowane w XIX wieku w Europie i Ameryce Południowej jako oświetlenie miejsc publicznych. Ze względu na konieczność doprowadzania gazu nie przyjęły się jako oświetlenie domów mieszkalnych.
Pierwszą lampę gazową zastosował (do oświetlenia mieszkania) Szkot William Murdoch w 1792 r. Była to rurka metalowa, u wylotu której spalał się gaz. Miejskie oświetlenie gazowe rozbłysło po raz pierwszy w 1809 r. w Londynie, a następnie w Paryżu (1819).
Na dzisiejszych ziemiach polskich pierwsza lampa gazowa została użyta pokazowo w Krakowie w 1830 r.[1] następnie zaś we wrocławskiej restauracji "Złota Gęś" w 1843 r[2]. W Warszawie i Krakowie nowoczesne oświetlenie gazowe zainstalowano na stałe w 1856 roku, gdy koncesję otrzymało Niemieckie Kontynentalne Towarzystwo z Dessau, a w Toruniu w 1859 roku. W 1882 w Warszawie z 400 000 mieszkańców było ok. 2000 latarni gazowych, mniej niż w 250-tysięcznym Wrocławiu z 3832 latarniami. W tym czasie w Berlinie było ich wówczas 12 771, a w Paryżu 43 089 sztuk[3].
W Polsce oświetlenie gazowe było stosowane masowo w kilkudziesięciu miejscowościach.
Z czasem oświetlenie gazowe zostało zastąpione przez oświetlenie elektryczne.
Obecnie bywa stosowane w postaci lamp turystycznych na gaz płynny (propan, butan, metan).
Spotyka się także lampy zabytkowe, jako atrakcja zabytkowych hoteli, pałaców, czy też pozostawione ze względów historycznych w wybranych miejscach jako oświetlenie miejskie.
Lampy gazowe nadają bardzo specyficzny charakter miejscu które oświetlają, z uwagi na charakterystyczny półmrok i ciekawy kolor światła.
[edytuj] Czynne latarnie gazowe
W Polsce zabytkowe oświetlenie gazowe (czynne) spotkać można:
- Warszawa (obecnie czynnych około 150-180 latarni gazowych):
- Śródmieście: wzdłuż ulicy Agrykola (oświetlona w całości instalacją gazową)
- Śródmieście: przy skrzyżowaniu alei Szucha 9 i ul. Emila Zoli (3 sprawne lampy)
- Bielany (kilkadziesiąt lamp) – rejon placu Konfederacji, ul. Płatnicza, Granowska, Szaflarska, Cegłowska
- Śródmieście: Powiśle – ul. Jezierskiego
- Śródmieście: Nowe Miasto – przy figurze NMP, Kościół Nawiedzenia NMP w Warszawie, 2 szt.[4]
- Mokotów: Sadyba – ul. Orężna, Kąkolewska, Godebskiego i Jodłowa
latarnie wymienione na nowe w latach 2009 i 2010 - jednak pierwotny wygląd latarni utrzymano jedynie na ulicy Okrężnej, pozostałe latarnie mają zamontowane matowe szyby - Śródmieście: – ul. Srebrna, przed Muzeum Woli – 2 sztuki
- Kraków:
- oświetlenie gazowe znajduje się pod Sukiennicami
- lampa przy budynku gazowni, ul. Gazowa 16
- Wrocław:
- oświetlenie przy Moście Tumskim
- około 90 lamp na terenie Starego Miasta i Ostrowa Tumskiego
- Poznań:
- ul. Paderewskiego (ul. Nowa)
- ul. Grobla / Skwer Łukasiewicza (latarnia odtworzona w 2003 z wykorzystaniem oryginalnego słupa, pod nią pomnik latarnika)
- Olsztyn: fosa koło zamku (2 latarnie)
- Elbląg: budynek Sądu Okręgowego przy Placu Konstytucji
- Książ Wielkopolski: przy Rynku
- Gorzów Wielkopolski
- Nowe Miasto nad Wartą (2 latarnie)
- Łódź ul Targowa niedaleko Tuwima dwie latarnie przy bramie starej gazowni
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Krakowska Gazownia Miejska : 1856-1950 : wystawa, 3 grudnia 2001 - 31 marca 2002. Kraków: Muzeum Inżynierii Miejskiej : Zakład Gazowniczy, 2001. ISBN 83-915665-0-1. (pol.)
- ↑ Historia polskiego gazownictwa (pol.). Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA. [dostęp 2009-06-09].
- ↑ Jarosław Zieliński: Latarnie Warszawskie. Historia i technika. Warszawa: Wydawnictwo Jeden Świat, 2007. ISBN 83-09-01819-3.
- ↑ Najstarsze latarnie znów świecą na Nowym Mieście, Tomasz Urzykowski, Gazeta Stołeczna, 2007-11-15
Notice: ob_end_flush() [ref.outcontrol]: failed to delete and flush buffer. No buffer to delete or flush. in /home/pozycjon/domains/wydobywczy.info/public_html/index.php on line 81