Portal:Szwecja
Szwecja w polskojęzycznej Wikipedii
My, Szwedzi, jesteśmy chyba tacy zahartowani i twardzi dzięki surowym warunkom naturalnym, w których żyjemy. Co jeszcze? Opanowanie i chłód emocjonalny; rzadko kiedy tracimy głowę i wpadamy w panikę. Jesteśmy rozsądnym narodem, który rzadko kieruje się emocjami. Bent Hamer
Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995. Graniczy z Norwegią i Finlandią.
Portal dla wszystkich zainteresowanych Szwecją. oraz rozwojem dotyczących jej haseł na polskojęzycznej Wikipedii.
Czy wiesz...
…do jakiego odbiorcy adresowany jest szwedzki program radiowy Klartext?
...jak liczna jest szwedzkojęzyczna mniejszość w Finlandii?
…dlaczego Mars „poległ” po dwudniowej bitwie?
…ile szwedzkich filmów otrzymało Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego i kto był ich reżyserem?
…na ilu aktach prawnych opiera się konstytucja Szwecji?
…kto został pierwszym szwedzkim koszykarzem, który zagrał w meczu NBA?
…o czym traktowała pierwsza lapońska książka napisana w języku lule?
…jaki jest największy budynek na świecie o krztałcie kulistym?
Warto odwiedzić
Nationalmuseum – szwedzka narodowa galeria sztuki znajdująca się XIX-wiecznym gmachu na półwyspie Blasieholmen w centrum Sztokholmu.
Początek bogatej kolekcji obrazów dały zbiory króla Gustawa Wazy, wśród których dominowały prace z północnych Niemiec i Flamandii. Znacznie liczniejsze nabytki pochodziły z okresu wojny trzydziestoletniej (1618–1648).
Polityka
Parlament i monarchia
Riksdag (szw. Sveriges Riksdag) – jednoizbowy parlament królestwa Szwecji. Liczy 349 posłów, wybieranych na czteroletnią kadencję (do 1994 roku, kadencja riksdagu trwała 3 lata).
Po raz pierwszy Riksdag zebrał się w 1435 roku w Arboga jako nieformalny zjazd szlachty szwedzkiej. Dopiero w 1527 uzyskał kształt formalny, kiedy to król Szwecji Gustaw I Waza wprowadził do parlamentu przedstawicieli czterech stanów królestwa: duchowieństwo, szlachtę, mieszczaństwo i chłopów. Parlament stanowy nosi w historiografii szwedzkiej nazwę Ståndsriksdagen. System ten utrzymał się do 1866, kiedy to zniesiono segregację stanową, a Riksdag przekształcił się w parlament dwuizbowy. Od roku 1969 Riksdag jest parlamentem jednoizbowym.
Król. Kompetencje króla od 1975 roku zostały ograniczone jedynie do funkcji reprezentacyjnej. Król nie ma prawa inicjatywy ustawodawczej, nie mianuje premiera, nie jest nawet naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Karol XVI Gustaw, tak jak wielu Szwedów był przeciwny zmianie prawa sukcesyjnego. Chciał żeby jego syn, Karol Filip zasiadł po nim na tronie. Parlament przegłosował ustawę w 1979 roku i weszła ona w życie 1 stycznia 1980. Przez siedem miesięcy swego życia książę Karol Filip był następcą tronu, lecz z powodu zmiany prawa, pierwsza w linii sukcesji została najstarsza córka Karola XVI Gustawa – Wiktoria.
Król pełni bardzo ważną rolę w promowaniu swego kraju poza jego granicami. Karol XVI Gustaw wręcza Nagrodę Nobla we wszystkich dziedzinach (oprócz Pokojowej, którą wręcza król Norwegii). Karol XVI Gustaw jest spokrewniony ze wszystkimi obecnie panującymi monarchami w Europie.
Historia
Pierwsi ludzie zamieszkujący obszar dzisiejszej Szwecji tworzyli plemiona koczownicze zajmujące się łowiectwem. Najstarsze ślady osad rybackich liczących 7000 lat znaleziono w Skanii. Rolnictwo pojawiło się około 3000 lat p.n.e. Dowody na to pozostawił zwyczaj chowania zmarłych razem z przedmiotami codziennego użytku. Szczególne znaczenie w ówczesnym okresie miała broń która była chowana wraz ze zmarłym. Jakość jej wykonania wskazuje na status społeczny zmarłego.
Południowe obszary współczesnej Szwecji (Skania) były częścią praojczyzny Germanów. W średniowieczu północna i środkowa część kraju została zasiedlona przez plemiona północnogermańskich Normanów. W IXXI wieku tutejsi wikingowie brali udział w wyprawach łupieżczych, głównie na Ruś i Bizancjum. Równoczesne tworzenie się państwa szwedzkiego i jego chrystianizacja w XI wieku. W XII–XIII wieku podbój Finlandii przez Szwedów. Od 1397 unia kalmarska z Danią i Norwegią.
Kultura i sztuka
ABBA – szwedzki zespół muzyki pop, w skład którego wchodzili: Anni-Frid Lyngstad, Benny Andersson, Björn Ulvaeus i Agnetha Fältskog. Jego działalność muzyczna przypada na lata siedemdziesiąte i początek lat osiemdziesiątych. Nazwa "ABBA", przyjęta w 1973 jest akronimem utworzonym z pierwszych liter imion członków zespołu (Agnetha, Benny, Björn, Anni-Frid). Zespół tworzyły dwa małżeństwa: Agnethy i Björna oraz Anni-Frid z Bennym. ABBA uważana jest za jeden z najlepszych muzycznych zespołów XX wieku. Zespół sprzedał ponad 370 milionów płyt na całym świecie, co czyni go jedną z najbardziej kasowych grup w dziejach.
Geografia
Kebnekaise – szczyt w Górach Skandynawskich, w północnej Szwecji. Południowy wierzchołek (Sydtopen) jest najwyższym szczytem Szwecji. Wierzchołek pokryty jest czapą lodową o grubości kilkudziesięciu metrów, która topiąc się latem i rosnąc zimą sprawia, że wysokość szczytu waha się w granicach kilkunastu metrów (2111-2123 m n.p.m.). Jest to najwyższy punkt w Europie położony za kołem podbiegunowym. Wznosi się na ok. 90 km na zachód od Kiruny.
Miasta
Piteå – miasto w północnej Szwecji. Siedziba władz administracyjnych gminy Piteå w regionie Norrbotten.
Piteå zostało założone w 1620 roku przez grupkę osób która osiedliła się wokół kościołu w Öjebyn, który został wcześniej wybudowany przez wieśniaków. Po wielkim pożarze w 1666 miasto zostało przesunięte w 1668 do Haggholmen, gdzie leży do dziś.
Wybrany artykuł
Sztokholmki dworzec centralny jest największym dworcem kolejowym w Skandynawii obsługując dziennie ok. 200 tys. pasażerów. Razem z T-Centralen, główną stacją sztokholmskiego metra stanowi dworzec centralny największe centrum podróży Skandynawii, obsługując dziennie ok. 450 000 pasażerów. Jest położony jest w samym centrum miasta – w dzielnicy Norrmalm.
Biografie
Tomas Tranströmer – szwedzki poeta, pisarz i tłumacz. Laureat Literackiej Nagrody Nobla za rok 2011. Jego twórczość została przetłumaczona i wydana w ponad 60. językach.
Poezję Tranströmera cechuje duża zwięzłość. Pisze o doznaniach religijnych, jego wiersze ujawniają inspiracje muzyczne (poeta gra na fortepianie i organach), poruszają problemy zagubienia człowieka we współczesnym świecie. Język poezji Tranströmera jest wyciszony, jednocześnie w utworach spotyka się obrazy pełne paradoksów.
W roku 1990 za För levande och döda otrzymał Nagrodę literacką Rady Nordyckiej. W 2011 otrzymał otrzymał tytuł profesora. W tym samym roku został laureatem literackiej Nagrody Nobla, za zwięzłe, przejrzyste obrazy, które dają nam świeży dostęp do rzeczywistości.
Artykuł na medal 
Pierwsze przypisywane literaturze szwedzkojęzycznej teksty o charakterze literackim związane są z datowaną na XI wiek kulturą kamieni runicznych. Po wprowadzeniu chrześcijaństwa literatura ta, choć z pewnym opóźnieniem, rozwijała się w rytm europejskich przemian kulturowych. Najwybitniejszym przedstawicielem średniowiecza była tworząca pisma mistyczne katolicka współpatronka Europy, św. Brygida Szwedzka. Następnym momentem, gdy na gruncie literatury szwedzkiej pojawiły się osobowości o formacie ogólnoeuropejskim, było oświecenie.
Dobry artykuł 
Gramatyka języka szwedzkiego wywodzi się w bezpośredniej linii z języka staronordyjskiego, jednak w porównaniu z nim o wiele mniejszą rolę pełni fleksja, a syntetyczny przodek nabiera powoli cech języka analitycznego. Gramatyka szwedzka, należąc do gramatyk języków germańskich, jest podobna do systemów gramatycznych innych języków germańskich zarówno pod względem morfologicznym, jak i syntaktycznym.
Zabytki
Katedra w Lund (szw. Lunds domkyrka) – kościół położony w Lund. Kościół diecezjalny diecezji Lund i parafialny w parafii katedralnej Lund szwedzkiego kościoła ewangelicko-luterańskiego.
Katedra w Lund jest obecnie jedyną budowlą sakralną reprezentującą styl romański na terenie Szwecji, chociaż jej wygląd jest po części XIX-wieczną romańską stylizacją.
Sport
Męska reprezentacja Szwecji w hokeju na lodzie – jedna z najbardziej utytułowanych reprezentacji narodowych na świecie. W rankingu IIHF obecnie zajmuje trzecią pozycję. Na turnieju olimpijskim w Turynie w 2006 Szwedzi zdobyli złoty medal po wygranej w finale z Finami 3-2. Szwedzi w ostatnich pięciu latach zdobyli 5 medali w Mistrzostwach Świata. Szwecja ma ogółem 65 613 oficjalnie zarejestrowanych hokeistów.
Kuchnia
Szwedzki stół, bufet szwedzki (szw. Smörgåsbord) – sposób serwowania posiłków w hotelach, rzadziej restauracjach, polegający na udostępnieniu gościom kilkunastu potraw, z których mogą oni ułożyć pełny posiłek z uwzględnieniem własnych upodobań kulinarnych i dietetycznych. Korzystający ze szwedzkiego stołu mogą zazwyczaj najeść się do woli za zryczałtowaną kwotę.
Folklor
Pokaz tradycyjnych tańców w strojach ludowych podczas święta Midsommar.
Szwecja w siostrzanych projektach
| Szwecja w Wikinews | Szwecja Wikicommons | Szwecja w Wikicytatach | Szwecja w Wikisłowniku |
 |
 |
 |
 |
Inne portale tematyczne na polskojęzycznej Wikipedii
 |
|
||||||||
Notice: ob_end_flush() [ref.outcontrol]: failed to delete and flush buffer. No buffer to delete or flush. in /home/pozycjon/domains/wydobywczy.info/public_html/index.php on line 81