Rewolucja listopadowa 1918

Niemcy przed rewolucja listopadową

Friedrich Ebert, obraz Franza Heinricha Louisa Corintha z 1924

Rewolucja listopadowa w 1918 (niem. Novemberrevolution) – całokształt wystąpień o charakterze rewolucyjnym w Niemczech, w roku 1918.

Historia

Po klęskach na froncie zachodnim w czasie I wojny światowej oraz długotrwałej blokadzie gospodarczej przez państwa Ententy, której skutki nasilały się po nierozstrzygniętej bitwie jutlandzkiej w cieśninie Skagerrak, wyczerpane społeczeństwo Niemiec było u progu swoich sił. Rząd ostatni ratunek widział we flocie.

Przebieg wydarzeń

• 3 listopada - wybuchł bunt marynarzy z Kilonii (później wystąpienia w innych miastach), niweczący plany stabilizacji sytuacji w kraju. Marynarze dali przykład reszcie Niemiec, rozpoczęły się wystąpienia we wszystkich krajach II Rzeszy.
• 7 listopada - Bawaria: Kurt Eisner proklamował Wolne Państwo Bawarię i doprowadził do detronizacji Wittelsbachów.
• 9 listopada - Berlin: wybuchł strajk generalny. Nastąpiła fraternizacja robotników z żołnierzami. O godzinie 12:00 Philipp Scheidemann na stopniach Reichstagu ogłosił powstanie Republiki Niemiec. O godzinie 16:00 Karl Liebknecht, z balkonu pałacu cesarskiego, proklamował powstanie Wolnej Socjalistycznej Republiki. Jest to wynik ścierania się 2 partii socjalistycznych - USPD i działającego w jej ramach Związku Spartakusa z bardziej umiarkowaną SPD. Detronizacja cesarza Wilhelma II Hohenzollerna.
• 10 listopada - ustąpił kanclerz Maximilian von Baden. Władza przeszła w ręce Rady Pełnomocników Ludowych, utworzonej przez SPD i USPD. Pracami jej kierował Friedrich Ebert (niektóre źródła podają, że miało to miejsce 9 listopada), polityk USPD. Jest uważany za kolejnego kanclerza Niemiec. Cesarz Wilhelm II wyemigrował do neutralnej Holandii.
• 11 listopada - państwa Ententy zgodziły się na zawieszenie broni; podpisano je w wagonie kolejowym w Compiègne.
• 28 listopada - abdykował cesarz Wilhelm II Hohenzollern.
• 20 grudnia - Ogólnoniemiecki Kongres Rad Robotników i Żołnierzy opowiedział się za powstaniem państwa o ustroju republikańskim, odrzucając koncepcję Republiki Rad. Wskutek tego USPD zrezygnowało ze współpracy z SPD w ramach Rady Pełnomocników Ludowych. Na miejsce działaczy USPD weszli działacze SPD, w tym Gustav Noske, tworzący podwaliny przyszłej armii oraz zezwalający na powstanie tzw. Korpusów Ochotniczych Freikorps. Gustav Noske stłumił zbrojne wystąpienia robotników zorganizowanych w Związku Spartakusa.

W trakcie wydarzeń rewolucji listopadowej ścierały się 3 koncepcje: SPD - dążenie do utworzenia republiki, USPD - pacyfistyczna, dążąca do zakończenia wojny i budowy państwa opartego na rządach rad robotniczych i żołnierskich oraz Związku Spartakusa - koncepcja zbrojnej walki robotników o ponadnarodowe państwo robotników, zbliżone w swoich założeniach do idei rewolucji październikowej. Ostatecznie, dzięki porozumieniu się Friedricha Eberta z głównodowodzącymi armii niemieckiej, możliwe było przeprowadzenie koncepcji republikańskiej i stłumienie zbrojnych rozruchów wywołanych przez Związek Spartakusa. Rewolucja listopadowa oznaczała upadek II Rzeszy, a po jej zakończeniu powstała Republika Weimarska.

Źródła

Przy opracowaniu wykorzystano m. innymi:

• Nową Encyklopedię Powszechną Warszawa 1996, tom 5, strona 519 ISBN 83-01-11968-3
• Historia Rzeszy Niemieckiej 1871-1945 J.Krasuski