Zodiak

Zodiak w astronomii – pas na sferze niebieskiej w płaszczyźnie ekliptyki o szerokości ok. 16°. W jego obszarze znajduje się widoczne z Ziemi Słońce zataczające w ciągu roku pełen obieg. Kąt pełny (360°) podzielony został na 12 równych części, stąd w astronomii wyróżnia się 12 znaków zodiaku. W rzeczywistości gwiazdozbiorów widocznych w płaszczyźnie ekliptyki jest 13 i mają one różne wielkości. Dlatego nie można jednoznacznie utożsamiać znaków zodiaku z gwiazdozbiorami.

Punkty przecięcia równika niebieskiego z ekliptyką nazywa się punktami równonocy: wiosennej i jesiennej. Punkt równonocy wiosennej przyjmuje się za kalendarzowy początek astronomicznej wiosny i w tym czasie Słońce wchodzi w astrologiczny znak zodiaku Barana (nie mylić z gwiazdozbiorem Barana). Analogicznie początkiem jesieni jest równonoc jesienna, kiedy to Słońce wchodzi w astrologiczny znak zodiaku Wagi.

Gwiazdozbiory na ekliptyce

Data "wchodzenia" Słońca w obszar danego gwiazdozbioru zmienia się w czasie. Jest to spowodowane ruchem precesyjnym Ziemi.

Okresy pobytu Słońca na tle kolejnych, nieregularnych odcinków ekliptyki:

Nazwa	Nazwa łacińska	Symbol	Daty	Słońce w gwiazdozbiorze
Baran	Aries		19 IV – 13 V	25 dni
Byk	Taurus		14 V – 19 VI	38 dni
Bliźnięta	Gemini		20 VI – 20 VII	30 dni
Rak	Cancer		21 VII – 9 VIII	21 dni
Lew	Leo		10 VIII – 15 IX	37 dni
Panna	Virgo		16 IX – 30 X	44 dni
Waga	Libra		31 X – 22 XI	23 dni
Skorpion	Scorpio		23 XI – 29 XI	7 dni
Wężownik	Ophiuchus		30 XI – 17 XII	18 dni
Strzelec	Sagittarius		18 XII – 18 I	32 dni
Koziorożec	Capricornus		19 I – 15 II	28 dni
Wodnik	Aquarius		16 II – 11 III	24 dni
Ryby	Pisces		12 III – 18 IV	38 dni

Zodiak tropikalny

Ekliptykę podzielono w starożytnym Babilonie około roku 500 p.n.e. na 12 równych części po 30°.

W czasie, w którym dokonano tego podziału, punkt Barana, który rozpoczyna znak Barana, nie znajdował się w gwiazdozbiorze Barana, bo nie było wtedy jeszcze podziału na gwiazdozbiory znane współcześnie. Potem gwiazdozbiorom znajdujacym się w tle znaków zodiaku nadano mneomoniczne nazwy zapożyczone od znaków zodiaku, i położenie znaków zodiaku pokrywało się w przybliżeniu z położeniem gwiazdozbiorów. Na skutek precesji osi ziemskiej punkt Barana w ciągu tych 2200 lat przesunął się o około 30°, czyli na początek gwiazdozbioru Ryb, podobnie w wyniku późniejszych reform map gwiazdobiorów ich obszary bardzo się pozmieniały, aż do objęcia części ekliptyki przez kolejny, 13-ty gwiazdozbiór.

Słońce przesuwa się o niecały 1° dziennie wzdłuż linii ekliptyki. W związku z różnicą roku zwrotnikowego i kalendarzowego Słońce wchodzi w dany stopień i znak zodiaku o innej porze dnia, a czasem w innym dniu miesiąca niż w roku ubiegłym. Pozycję Słońca w określonym czasie, względem określonego miejsca na Ziemi można sprawdzić w efemerydach.

W astrologii znakom zodiaku przypisano arbitralnie różne znaczenia wykorzystywane przy stawianiu horoskopów.

Motyw astrologicznego zodiaku był tematem przewodnim wielu filmów, m in. serialu kryminalnego Horoskop śmierci. Łacińskie nazwy znaków zodiaku noszą kolonie z serialu Battlestar Galactica.

Długość ekliptyczna	Nazwa	Symbol	Chwila wstępowania Słońca w znak – dane dla roku 2009 (CET, Katowice)	Uwagi
0°	Baran		20 marca, godz. 12:44	Słońce wchodzi w znak w chwili równonocy wiosennej
30°	Byk		20 kwietnia, godz. 00:43
60°	Bliźnięta		20 maja, godz. 23:49
90°	Rak		21 czerwca, godz. 07:45	Słońce wchodzi w znak w chwili przesilenia letniego
120°	Lew		22 lipca, godz. 17:36
150°	Panna		23 sierpnia, godz. 01:41
180°	Waga		22 września, godz. 23:18	Słońce wchodzi w znak w chwili równonocy jesiennej
210°	Skorpion		23 października, godz. 08:45
240°	Strzelec		22 listopada, godz. 05:23
270°	Koziorożec		21 grudnia, godz. 18:47	Słońce wchodzi w znak w chwili przesilenia zimowego
300°	Wodnik		19 stycznia, godz. 23:40
330°	Ryby		18 lutego, godz. 13:47

Zobacz też

• znaki zodiaku w wystroju malarskim synagog
• zodiak chiński